“หนอนบุ้งสีน้ำตาล”

โดย ศิวิไล ลาภบรรจบ ศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์

หนอนบุ้งสีน้ำตาล
ชื่อสามัญ : Yellow Banded Wasp Moth
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Psichotoe duvaucelii อันดับ (Order) Lepidoptera วงศ์ (Family) Erebidae

ตัวเต็มวัยเป็นผีเสื้อขนาดเล็กที่วิวัฒนาการรูปร่างแบบเลียนแบบต่อ/แตน (Wasp mimicry) ปีกคู่หน้าและคู่หลังมีสีพื้นเป็นสีน้ำตาลเข้มหรือดำ ปีกบางใสคล้ายต่อหรือแตน

ลักษณะเด่น
หนอนบุ้งสีน้ำตาลมีขนปกคลุมลำตัว ช่วยในการป้องกันตัวจากผู้ล่า
ตัวเต็มวัยเป็นผีเสื้อขนาดเล็ก มีเอกลักษณ์ในการพรางตัวสูงมาก มีการเลียนแบบรูปร่างของแตน เพื่อป้องกันตัวจากผู้ล่า ลำตัวเรียวยาวและมีสีสันตรงส่วนท้อง ปีกมีสีพื้นเป็นสีน้ำตาลเข้มหรือดำ บางใส คล้ายปีกต่อหรือแตน ส่วนท้องมีแถบสีเหลืองพาดขวางลำตัวสีดำชัดเจน ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ “Yellow-banded”  หนวดมีลักษณะเรียวยาวและมักมีสีเข้ม ช่วยในการรับสัมผัสสารเคมีในอากาศได้ดี
วงจรชีวิต
การเจริญเติบโตเป็นแบบ Complete Metamorphosis (ไข่ -> หนอน -> ดักแด้ -> ตัวเต็มวัย) กินเวลาประมาณ 45–60 วัน

พืชอาศัยและนิเวศวิทยา
หนอนบุ้งสีน้ำตาล กินพืชได้หลายชนิด (Polyphagous)  แต่จะเน้นไปที่พืชล้มลุกและพืชคลุมดินเป็นหลัก

การแพร่กระจาย
พบแพร่กระจายกว้างขวางในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงอินเดีย พม่า ไทย และมาเลเซีย
สภาพแวดล้อมที่พบ มักพบตามพื้นที่เปิดโล่ง ชายป่า สวนสาธารณะ และพื้นที่เกษตรกรรมที่มีความชื้นเหมาะสม

ความสัมพันธ์ระหว่างหนอนบุ้งสีน้ำตาล และ การทำลายข้าวโพด
ในด้านการเกษตร หนอนบุ้งสีน้ำตาลไม่จัดเป็นศัตรูพืชที่ร้ายแรง เนื่องจากประชากรส่วนใหญ่จำกัดอยู่ในพื้นที่วัชพืช ยังไม่มีรายงานการทำลายข้าวโพด  แต่ในสภาพธรรมชาติพบการทำลาย กัดกินข้าวโพดระยะต้นกล้าในแหล่งปลูกข้าวโพดบางพื้นที่  เป็นการกินโดยบังเอิญ ในลักษณะฉวยโอกาสเมื่อพืชอาหารหลักขาดแคลน หรือแม่ผีเสื้อวางไข่ใกล้กับต้นข้าวโพด ในพื้นที่ที่มีวัชพืชหนาแน่นรอบแปลงปลูก หรือวางไข่บนเศษซากพืชที่มีจำนวนมากในแปลง ประจวบเหมาะกับที่มีข้าวโพดงอกมาในแปลง

ลักษณะการทำลายที่พบในข้าวโพด ทำลายเฉพาะระยะต้นอ่อนหลังงอก หนอนบุ้งสีน้ำตาลจะกัดกินใบอ่อน หรือโคนต้น ในระยะที่ข้าวโพดที่เพิ่งงอก โผล่จากผิวดิน ใบยังไม่คลี่ หรือเริ่มคลี่ หากมีหนอนปริมาณมากในพื้นที่ปลูกข้าวโพด  สามารถก่อให้เกิดความเสียหายกับข้าวโพดในระยะดังกล่าวได้ทั้งแปลง ต้องมีการปลูกใหม่

การป้องกันกำจัด
หากพบการระบาดให้พ่นด้วยสารป้องกันกำจัดแมลง อิมาเมกตินเบนโซเอท 1.92% EC อัตรา 20 มิลลิลิตร ต่อน้ำ 20 ลิตร  หรือ อิมาเมกตินเบนโซเอท 5% WG อัตรา 10 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร (กลุ่ม 6)

ขอขอบคุณ : ดร.สุนัดดา เชาวลิต นักกีฏวิทยาชำนาญการพิเศษ กลุ่มงานอนุกรมวิธานแมลง กลุ่มกีฏและสัตววิทยา สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร ในการยืนยัน genus และ species ของหนอนบุ้งสีน้ำตาล

เอกสารอ้างอิง
Cerny, K., and A. Pinratana. 2009. Moths of Thailand. Vol. 6: Arctiidae. Brothers of St. Gabriel in Thailand.

Holloway,  J. D. 1988. The Moths of Borneo: Family Arctiidae, Subfamilies Syntominae, Euchromiinae, Arctiinae; Noctuidae (part). Southdene, Kuala Lumpur.

Kirti, J. S., and N. Singh. (2015). Arctiid Moths of India, Vol. 2. Nature Books India.

Robinson, G. S., P. R. Ackery, I. J. Kitching, G. W. Beccaloni, and L. M. Hernández. 2010. HOSTS – A Database of the World’s Lepidopteran Hostplants. Natural History Museum, London.

อัพเดท: 13 มีนาคม  2569