การผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วลิสงคุณภาพสูง

สรุปขั้นตอนสำคัญในการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วลิสงคุณภาพดี ซึ่งแบ่งออกเป็น 3 ระยะหลัก

ระยะที่ 1: การจัดการก่อนการเก็บเกี่ยว (Pre-harvest)

การผลิตเมล็ดพันธุ์ที่มีคุณภาพดี (มีความงอก ความบริสุทธิ์ และความแข็งแรงสูงตามมาตรฐาน) ต้องเริ่มต้นตั้งแต่การเตรียมตัวและการดูแลในแปลงปลูก ดังนี้:

1. การเตรียมเมล็ดพันธุ์:
   • ควรเลือกใช้เมล็ดพันธุ์ที่ใหม่ เก็บรักษามาไม่เกิน 6–8 เดือน และมีความงอกมากกว่า 75%
   • อัตราการปลูกที่เหมาะสมคือ 15–20 กิโลกรัม/ไร่ สำหรับเมล็ดขนาดปานกลาง และ 20–25 กิโลกรัม/ไร่ สำหรับเมล็ดขนาดใหญ่
   • หากใช้พันธุ์ที่มีการพักตัว (เช่น ขอนแก่น 60-3, ขอนแก่น 6, ขอนแก่น 84-7) ให้คลุกด้วยสารอีเทรล (Ethrel) เพื่อกระตุ้นการงอก
   • ก่อนปลูกควรคลุกเมล็ดด้วยปุ๋ยชีวภาพไรโซเบียมเพื่อช่วยตรึงไนโตรเจน และคลุกสารป้องกันกำจัดเชื้อรา (เช่น แคปแทน หรือ คาร์เบนดาซิม) เพื่อป้องกันโรคโคนเน่า
2. การคัดเลือกพื้นที่และเตรียมดิน:
   • เลือกพื้นที่ดินร่วนปนทราย หน้าดินลึก ระบายน้ำดี มีค่า pH อยู่ระหว่าง 5.5–6.5 หลีกเลี่ยงดินที่แน่นแข็งเพราะจะทำให้ฝักขาดในดินขณะถอน
   • ในฤดูแล้งควรไถพรวนและยกร่องเพื่อระบายน้ำและให้น้ำได้สะดวก
3. การปลูกและระยะปลูก:
   • ปรับระยะแถวที่ 30–60 เซนติเมตร หยอดเมล็ดลึกประมาณ 5 เซนติเมตร กลบดินให้แน่น (เหลือ 1–3 ต้นต่อหลุม)
   • หลังให้น้ำเสร็จให้พ่นสารคุมวัชพืชทันที และหากมีต้นที่ไม่งอก ให้รีบปลูกซ่อมภายใน 7 วันเพื่อให้เติบโตสม่ำเสมอกัน
4. การตรวจพันธุ์ปนในแปลงผลิต (Roguing):
   • เพื่อควบคุมให้เมล็ดพันธุ์มีความบริสุทธิ์ตรงตามพันธุ์ ต้องหมั่นเดินตรวจและถอนต้นพันธุ์ปนหรือต้นที่เป็นโรคทิ้ง 3 ระยะ:
     1. ระยะออกดอก: ถอนต้นที่มีลักษณะทรงต้นไม่ตรงตามพันธุ์ (เช่น ทรงเลื้อยปนในทรงพุ่มตั้งตรง) และต้นที่แสดงอาการใบด่างลายแถบหรือใบด่าง
     2. ระยะแทงเข็มและสร้างฝัก: ถอนต้นพันธุ์ปนและต้นที่เป็นโรคใบด่างออก
     3. ระยะเก็บเกี่ยว: คัดต้นปนออกโดยสังเกตจากลักษณะและลายฝักขณะถอน
5. การจัดการน้ำและธาตุอาหาร:
   • การให้น้ำ: ถั่วลิสงต้องการน้ำไม่มาก ในฤดูแล้ง (ถั่วลิสงหลังนา) ควรให้น้ำสัปดาห์ละครั้ง (รวมประมาณ 11 ครั้ง) การให้น้ำแบบยกร่องควรปล่อยน้ำสูงประมาณ 3/4 ของร่อง และไม่ควรปล่อยให้น้ำท่วมขังโคนต้นนานเกิน 2 วันเพราะจะทำให้เกิดโรคโคนเน่า
   • การปรับปรุงดิน: หากดินมี pH ต่ำกว่า 5.5 ให้ใส่โดโลไมท์ 100 กิโลกรัม/ไร่ และหากมีปริมาณแคลเซียมต่ำ ควรใส่ยิปซั่มอัตรา 50 กิโลกรัม/ไร่ ในช่วงดอกบาน 50% หรือช่วงเริ่มลงเข็ม โดยหว่านรอบทรงพุ่มเพื่อป้องกันปัญหาเมล็ดลีบและฝักไม่เต็ม
   • การใส่ปุ๋ยเคมี: แบ่งใส่ 2 ครั้ง โดยครั้งแรกใส่ปุ๋ยรองก้นหลุมก่อนปลูก (เช่น สูตร 8-24-24) และครั้งที่สองโรยข้างแถวเมื่อถั่วเริ่มออกดอก (อายุ 20–30 วัน) แล้วพรวนดินกลบ

ระยะที่ 2: การเก็บเกี่ยว (Harvesting)

1. การประเมินการสุกแก่ก่อนเก็บเกี่ยว:
   • สังเกตอายุของสายพันธุ์ (โดยทั่วไปฝักสดเก็บเกี่ยวที่ 80–90 วัน ฝักแห้งเก็บที่ 95–125 วัน)
   • ทำการสุ่มถอนต้นเพื่อตรวจสอบเปลือกฝักด้านใน หากพบว่าเปลือกฝักด้านในเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลหรือน้ำตาลดำมากกว่า 60–70% ถือว่าแก่จัดและเหมาะสมต่อการเก็บเกี่ยว
2. วิธีการเก็บเกี่ยว:
   • ควรขุดหรือถอนในขณะที่ดินมีความชื้นพอเหมาะเพื่อให้ถอนง่ายและฝักไม่ขาดติดอยู่ในดิน
   • เมื่อถอนแล้วให้ปลิดฝักออกภายในวันเดียวกัน หากปลิดไม่ทัน ให้วางต้นเรียงหงายฝักขึ้นเพื่อระบายความชื้นและอากาศ หลีกเลี่ยงการกองสุมเพราะจะทำให้เกิดความร้อนและเชื้อราเข้าทำลาย

ระยะที่ 3: การจัดการหลังการเก็บเกี่ยวและการเก็บรักษา (Post-harvest)

กระบวนการนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการรักษาเปอร์เซ็นต์ความงอกและความแข็งแรงของเมล็ดพันธุ์:

1. การทำความสะอาดฝัก:
   • ล้างทำความสะอาดฝักเพื่อขจัดดิน เศษวัชพืช หรือฝักเสียที่เป็นแหล่งสะสมของความชื้นและเชื้อรา และเมื่อล้างเสร็จต้องรีบนำไปตากให้แห้งทันที
2. การลดความชื้น (การตาก/อบ):
   • ขณะเก็บเกี่ยวเมล็ดมีความชื้นสูงถึง 30–60% ต้องลดให้ต่ำกว่า 9% เพื่อให้สามารถเก็บรักษาได้ยาวนานขึ้น
   • ตากแดดธรรมชาติ: เกลี่ยฝักหนาไม่เกิน 2.5 เซนติเมตร บนภาชนะที่โปร่งยกสูง และกลับเมล็ดทุกๆ 2–3 ชั่วโมงเพื่อให้แห้งสม่ำเสมอ
   • ใช้เครื่องอบลดความชื้น: ในฤดูฝนที่แห้งช้า ให้ใช้เครื่องอบลมร้อนโดยควบคุมอุณหภูมิไม่เกิน 45 องศาเซลเซียสเพื่อความปลอดภัยของเมล็ดพันธุ์
3. การคัดแยกและการบรรจุ:
   • คัดแยกสิ่งเจือปน ฝักที่ไม่สมบูรณ์ หรือเมล็ดลีบออกโดยใช้เครื่องเป่าลมร่วมกับการใช้แรงงานคนคัดซ้ำ
   • นิยมเก็บรักษาเมล็ดพันธุ์ไว้ในรูปฝัก (ไม่กะเทาะ) เนื่องจากเปลือกฝักจะช่วยป้องกันความชื้น อุณหภูมิ จุลินทรีย์ และแมลงได้ดีกว่าการเก็บแบบเมล็ดกะเทาะเปลือก
4. การเก็บรักษา:
   • บรรจุฝักถั่วลิสงในกระสอบป่าน วางบนแคร่ไม้หรือชั้นที่สูงจากพื้นอย่างน้อย 15 เซนติเมตร ไม่วางชิดผนังปูน เพื่อให้อากาศถ่ายเทสะดวก
   • สถานที่เก็บรักษาต้องสะอาด แห้ง โปร่ง ป้องกันแดด ฝน และสัตว์ศัตรูพืช (เช่น หนู) ได้ และห้ามวางใกล้กับปุ๋ยหรือสารเคมีเด็ดขาด
   • หากต้องการเก็บเมล็ดพันธุ์ข้ามฤดู ควรเก็บไว้ในห้องที่ควบคุมอุณหภูมิและความชื้นสัมพัทธ์ต่ำ
5. การกะเทาะและการคลุกเมล็ดก่อนใช้:
   • ควรกะเทาะเปลือกเมื่อใกล้จะนำไปปลูกเท่านั้น การใช้เครื่องกะเทาะต้องระวังไม่ใช้ความเร็วรอบที่สูงเกินไป เพื่อป้องกันเมล็ดช้ำหรือแตกร้าวอันเป็นสาเหตุให้เชื้อราเข้าทำลายได้ง่าย

• Facebook
• X
• Line